Vahiy ve Felsefe

Vahiy ve Felsefe "Kur'an felsefesi" veya "İslam felsefesi" kavramları çok hatalı kullanılan iki kavramdır. Bir Müslüman icin özunde bir paradoks barindirir. Çünkü Kur'an'a felsefe der isek bunun bir insan düşuncesi oldugunu kabul etmis oluruz ki; bu da Kur'an 'ın Allah kelami oldugunu reddetmek anlamini taşır. Kur'an-ı Kerim'in ilahi bir vahiy ve Allah kelamı olduğu mutlak bir hakikattir. Bu sebeple, kaynağı beşeri akıl olan klasik felsefe ile vahyi aynı kefeye koyarak "Kur'an felsefesi" demek doğru bir isimlendirme olamaz. İslam-felsefe ilişkisine dair temel analizler şunlardır: 1. "Kur'an Felsefesi" Kavramının Temel Hatası: İslam'ın ve Kur'an'ın özü vahiy ve imandır; felsefe gibi sadece beşeri akıl yürütmeye dayalı değildir. Kur'an ilahi kaynaklıdır, felsefe ise insan aklının ürünüdür. İman, Allah'ın insanin kalbine koyduğu bir nurdur. İnsan Allah'ı kuru akıldan ziyade vicdanı ile bulur ve O'na yönelir. 2. Nübüvvet Yolu ile Felsefe Yolunun özellikleri: Bediüzzaman Said Nursi'nin Risale-i Nur külliyatındaki yaklaşımlardan bakarak şu tespitleri yapmak mümkündür. İnsanlığı yönlendiren iki ana damardan bahsedilebilir: A. Nübüvvet (Peygamberlik) Yolu: İnsanları imtihan dünyasında kurtuluşa götürecek tek güvenli yoldur. Vahyi rehber alır, teslimiyeti ve tevazuu esas edinir. B. Felsefe Yolu: Her şeyi sadece akılla çözmeye çalışır. Bu yol, insanı benlik (enaniyet) ve kibir tuzağına düşürebilir. Felsefe, insanın kendisini mülkün gerçek sahibi zannetmesine yol açarak sapmaya (dalalete) zemin hazırlayabilir. Zira Allah'a benzemek felsefecilere göre insanın varlığının gayesidir. (Teşebbühü bil vacib) 3. Felsefenin Hangi Kısmı Kabul Edilebilir? Felsefeyi toptan reddetmek yerine çok net bir sınır çizilebilir. A. Zararlı (Muzır) Felsefe: Kur'an'ın emirlerine karşı gelen, inanç esaslarını sarsan ve aklı vahyin önüne koyan felsefeye şiddetle karşı çıkmak gerekir. B. Faydalı Felsefe/Hikmet: İnsanlığın sosyal hayatına, ahlaka, sanatın ve bilimlerin ilerlemesine hizmet eden felsefe ise Kur'an ile barışıktır. İslam literatüründe buna felsefe yerine daha çok "Hikmet" denmesi tercih edilir. Kavramsal Açıdan Doğru Yaklaşım Nedir? Özetle; Kur'an'ın kendisine "felsefe" demek, ilahi olanı beşeri olanın seviyesine indirmek anlamına geleceği için doğru değildir. Müslüman alimlerin ve filozofların (Farabi, İbn Sina gibi) Kur'an'ın çizdiği çerçeve içinde akıl yürüterek oluşturdukları disipline "İslam Felsefesi" veya "İslam Hikmeti" demek, bunun dinin kendisi değil de Müslümanların düşünce tarihi olduğunu bilmek kaydıyla kabul görülebilir. Felsefi sapmalara boğulmamak için doğrudan Kur'an tefsirlerinin okunmasını şarttır. Nübüvvet ve Felsefe ayırımı, İslam düşünce tarihinde insan psikolojisi ve medeniyet gelişimini açıklayan en özgün analizlerden biridir. Bediüzzaman Said Nursi, bu konuları özellikle 30. Söz (Ene ve Zerre Risalesi) ve 11. Lem'a gibi bölümlerde detaylandırır. Bu iki kavramın derinlemesine analizi şu şekildedir: 1. "Ene" (Benlik) Analizi: İnsanın Çift Yüzlü Anahtarı Risale-i Nur’da "Ene" (benlik/ego), Allah’ın insana verdiği hayali bir sahiplik ve kıyaslama duygusudur. Allah, mutlak ve sınırsız sıfatlarının (Kudret, İlim, Basar vb.) anlaşılması için insana küçük bir numune olarak "ene"yi vermiştir. Ene, bir "vahid-i kıyasî" yani ölçü birimidir. İnsan, "Ben şu küçük evi yaptım, Allah da bu kainat sarayını yaptı" diyerek kendi sınırlı özellikleriyle Allah'ın sonsuz ve sınırsız sıfatlarını idrak eder. Ancak Ene'nin kullanım şekline göre iki farklı insan tipi ve medeniyet ortaya çıkar: A. Nübüvvet Gözüyle Ene (Doğru Kullanım): Ene, kendisinin bir ayna ve emanetçi olduğunu bilir. "Ben kendimin sahibi değilim, her şeyim Allah’ındır" der. Kul olduğunu anlar, kibirden kurtulur ve en yüksek manevi dereceye ulaşır. B. Felsefe Gözüyle Ene (Yanlış Kullanım): Felsefe, ene’ye kendinden menkul bir güç atfeder. Ene, kendini hakiki malik (sahip) zanneder. "Bu yetenekler bana ait, ben başardım" diyerek adeta firavunlaşır. Kendini merkeze koyduğu için kainatı da sahipsiz, tesadüfi ve anlamsız görmeye başlar. 2. Nübüvvet ve Felsefe Yolu: Risale-i Nur’a göre insanlık tarihi, Adem Aleyhisselam’dan beri yan yana akan ama birbirine zıt iki büyük nehir gibidir. Bu iki akım, insanlığın hem bireysel ahlakını hem de kurduğu medeniyetleri şekillendirir. Nübüvvet (Peygamberlik) Silsilesinin Dayanak Noktası: Vahiydir. Aklı, kalbin ve vahyin emrine verir. Hayat Düsturu: Yardımlaşma ve dayanışmadır (Teavün). Toplum Görüşü: Adalet, eşitlik ve haksızlığa karşı duruştur.Neticesi: İnsana acizliğini hatırlatarak onu şefkatli, mütevazı ve huzurlu bir kul yapar. Medeniyete gerçek adaleti ve ahlakı getirir. Felsefe Silsilesi (Vahiyden Bağımsız Akıl) Dayanak Noktası: Kuvvettir. Gücü elinde bulunduranı haklı görür. Hayat Düsturu: Menfaat ve çatışmadır (Cidâl). "Altta kalanın canı çıksın" mantığı hakimdir. Toplum Görüşü: Irkçılık, menfi milliyetçilik ve sınıf ayrımlarıdır. Neticesi: İnsanı sadece dünyaya odaklanmış, ölümden korkan, bencil ve doyumsuz bir varlığa dönüştürür. Birinci ve İkinci Dünya Savaşları gibi küresel felaketleri bu felsefenin doğurduğu sömürgeci düşunceyi üretmiştir. Günümüzdeki ateizm, deizm ve seküler yaşam tarzı gibi fikri krizleri analiz ederken doğrudan bu şemayı kullanabiliriz. Modern insanın bunalımları, felsefe silsilesinin ve kontrolden çıkmış bir "Ene"nin sonucudur. İnsanın bu felsefi dehlizlerde boğulmaması ve aklını firavunlaştırmaması için acilen Nübüvvet çizgisine (Kur'an tefsirlerine) dönmesi gereklidir, vesselam...