Hayat Yolunda En Zor Şey: Kendinle Yüzleşebilmek

Hayat Yolunda En Zor Şey: Kendinle Yüzleşebilmek İnsan hayatı çoğu zaman dış dünyayla verilen bir mücadele gibi anlatılır. Oysa gerçeğe biraz daha yakından baktığımızda, en büyük savaşın dışarıda değil içeride yaşandığını görürüz. Hayat yolunda en zor şey; ne yoksullukla baş etmek, ne başarısızlıkla mücadele etmek ne de başkalarının beklentilerini karşılamaktır. En zor olan, insanın kendisiyle yüzleşebilmesidir. Modern sosyolojinin önemli isimlerinden Zygmunt Bauman, içinde yaşadığımız çağı “akışkan modernite” olarak tanımlar. Ona göre birey, artık sabit kimliklere değil; sürekli değişen, kırılgan ve belirsiz kimliklere sahiptir. Bauman şu çarpıcı ifadeyi kullanır: “Modern insanın en büyük korkusu, kim olduğunu bilememektir.” Bu noktada hayatın zorluğu, dış koşulların ağırlığından çok, bireyin kendi içsel belirsizliğiyle baş edememesinden kaynaklanır. Bugün insanlar kariyerlerini değiştirebilir, şehirlerini terk edebilir, ilişkilerini sonlandırabilir. Ama kendilerinden kaçamazlar. İşte tam da bu yüzden, hayat yolunda en zor olan şey; insanın kendi gerçeğiyle yüzleşmesidir. Çünkü bu yüzleşme, çoğu zaman bastırılmış duyguların, ertelenmiş kararların ve inkâr edilmiş travmaların kapısını aralar. Bu noktada genetik biliminin öncülerinden Francis Crick’in şu sözü oldukça sarsıcıdır: “Sen, genlerinin ve çevrenin oluşturduğu bir hikâyeden ibaretsin.” Bu ifade, insanın özgür iradesine dair tartışmaları derinleştirirken, aynı zamanda şu gerçeği de ortaya koyar: İnsan, kendisini anlamadan hayatını anlamlandıramaz. Ancak burada önemli bir ayrım vardır. İnsan genetik mirasının mahkûmu değildir, fakat onun etkisinden tamamen bağımsız da değildir. Travmalar, öğrenilmiş davranışlar ve çocukluk deneyimleri; bireyin zihinsel haritasını şekillendirir. Bu nedenle kişi, kendi geçmişini anlamadan bugünkü davranışlarını çözemez. İşte yüzleşmenin zorluğu tam da burada başlar. Sosyolojik açıdan bakıldığında birey, toplumun bir ürünüdür. Aile, kültür, eğitim ve sosyal çevre; bireyin düşünce yapısını belirler. Ancak Bauman’ın da vurguladığı gibi modern çağda birey, bu yapılar arasında sıkışmış ve kimlik krizine sürüklenmiştir. Bu kriz, bireyin kendi iç dünyasına yönelmesini zorunlu kılar. Fakat insan çoğu zaman bu iç yolculuktan kaçar. Çünkü kendini tanımak, çoğu zaman kendinle hesaplaşmak anlamına gelir. Genetik perspektiften bakıldığında ise insan, yalnızca biyolojik bir varlık değildir; aynı zamanda deneyimlerinin bir yansımasıdır. Crick’in yaklaşımı, bireyin hem doğuştan getirdiği özellikler hem de yaşadığı çevresel etkilerle şekillendiğini gösterir. Bu da şu soruyu gündeme getirir: Eğer biz hem genlerimizin hem de yaşadıklarımızın bir ürünü isek, gerçekten ne kadar “kendimiziz”? İşte bu soru, hayat yolunun en zor sorusudur. İnsan çoğu zaman başkalarının beklentilerine göre yaşar. Ailenin istediği meslek, toplumun uygun gördüğü davranışlar, çevrenin dayattığı başarı ölçütleri… Tüm bunlar, bireyin kendi öz benliğinden uzaklaşmasına neden olur. Ve bir noktadan sonra kişi, kendine şu soruyu sormaya başlar: “Ben gerçekten kimim?” Bu sorunun cevabı kolay değildir. Çünkü bu cevap, çoğu zaman konfor alanını terk etmeyi gerektirir. İnsan, kendisiyle yüzleştiğinde bazı gerçekleri kabul etmek zorunda kalır: Yanlış seçimler, bastırılmış duygular, ertelenmiş hayatlar… Ama tam da bu noktada bir dönüşüm başlar. Çünkü insan, ancak kendini tanıdığında özgürleşir. Hayat yolunda en zor şey, belki de en gerekli olan şeydir: Kendini tanımak, kendinle yüzleşmek ve kendi gerçeğini kabul etmek. Sosyolojinin bize anlattığı toplumsal gerçeklik ile genetiğin ortaya koyduğu biyolojik altyapı birleştiğinde, insanın ne kadar karmaşık bir varlık olduğu daha net anlaşılır. Sonuç olarak; hayatın en zor yanı, dış dünyanın zorlukları değil, insanın kendi iç dünyasındaki derinliktir. Çünkü insan, en çok kendine yabancılaştığında kaybolur. Ve en çok kendini bulduğunda yolunu bulur. Belki de bu yüzden hayat, bir yere varma hikâyesi değil; kendine varma sürecidir. Dr. Gülçin Itırlı Aslan Ege Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Uygulama ve Araştırma Merkezi (EBİLTEM)