Zihinsel Koordinat Kayması: Türkiye’de Yeni Nesil Hangi Merkezde?

Zihinsel Koordinat Kayması: Türkiye’de Yeni Nesil Hangi Merkezde? Türkiye’de İdeolojik Bölünme Değil, Zihinsel Koordinat Ayrışması Var Türkiye uzun süredir ideolojik kutuplaşmayı tartışıyor. Sağ–sol, muhafazakâr–seküler, yerli–küresel… Fakat gözden kaçan daha derin bir kırılma var: Bu ülkede artık ideolojiler değil, zihinsel koordinatlar ayrışıyor. “İnsan bulunduğu şehirde değil, referans aldığı merkezde yaşar.” Bugün Türkiye’de gençler aynı sokakta yürüyebilir ama aynı zihinsel haritada yaşamıyor olabilir. Sorun tam da burada başlıyor. Zihinsel Koordinat Nedir? Zihinsel koordinat; bireyin dünyayı anlamlandırırken referans aldığı kültürel, dijital ve değer merkezidir. Bir genç İstanbul’da yaşıyor olabilir; ancak gündemini New York’tan, estetik anlayışını Seul’den, politik duyarlılığını Berlin’den, ekonomik hayalini Silikon Vadisi’nden alıyorsa onun zihinsel koordinatı artık Türkiye merkezli değildir. Bu bir beyin göçü değildir. Bu bir zihinsel yön değişimidir. “Göç eden beden değildir; göç eden referans sistemidir.” Türkiye’de Dört Zihinsel Blok Bugün Türkiye’de gençlik homojen değildir. Aynı ülke içinde dört ayrı zihinsel blok oluşuyor. 1. İstanbul Gençliği: Küresel Dijital Blok İstanbul, Türkiye’nin fiziksel değil; zihinsel küreselleşme kapısıdır. İngilizce içerik tüketim oranı yüksek, küresel popüler kültürle senkronize, dijital ekonomiye entegre, ulus-devlet kimliğinden ziyade bireysel kimlik vurgusu güçlüdür ve bu gençlik için dünya “uzak” değil, “eş zamanlıdır”. Fakat burada kritik soru şudur: Küresel bilinç artışı mı yaşıyoruz, yoksa yerel aidiyet çözülmesi mi? “Küreselleşme zihni büyütebilir; ama kökü zayıflatırsa rüzgâr, ilk fırtınada yön değiştirir.” 2. Anadolu Muhafazakâr Gençliği: Kimlik Temelli Blok Anadolu’nun muhafazakâr gençliği daha güçlü bir kimlik referansına sahiptir: Aile ve inanç merkezli yapı, millî değer vurgusu ve geleneksel toplumsal aidiyet ön plandadır. Bu blok, küresel kültürel akışa karşı daha dirençlidir. Ancak risk şudur: Eğer kimlik savunma refleksi düşünsel üretimle desteklenmezse savunma duygusal kalır. “Kimlik korunarak güçlenmez; üretilerek güçlenir.” 3. Üniversite Çevreleri: Transnasyonel Değer Bloğu Üniversite gençliği ayrı bir koordinat oluşturmaktadır: Evrensel insan hakları dili, küresel akademik referanslar, ulus ötesi dayanışma vurgusu ve eleştirel düşünce önceliği. Bu blok, ulusal kimlikten ziyade küresel normlara yaslanmaktadır. Bu durum bir zenginlik olabilir; ancak ortak gelecek tahayyülü koparsa risk başlar. “Uluslararası olmak, ulussuz olmak değildir.” 4. Taşra Gençliği: Algoritmik Popülizm Bloğu En kritik ve en az konuşulan kesim budur: Bilgiye erişim büyük ölçüde sosyal medya üzerinden sağlanmakta, siyasi algı kısa video içeriklerinden şekillenmekte, tepkisel ve duygusal mobilizasyon yüksek olmakta, derinlikten ziyade hız öncelikli olmaktadır. Bu gençlik ideolojik değil; algoritmik yönlendirmelere açık bir zemindedir. “Algoritma, ideolojiden daha hızlı çalışır.” Burada mesele sağ–sol değildir. Mesele, kimin ekranı kontrol ettiğidir. Beka Tartışması Neden Yeni Zemine Taşınmalı? Türkiye’de “beka” genellikle sınır güvenliği, askerî tehdit ve jeopolitik riskler üzerinden tartışılıyor. Evet, bu son derece önemlidir; fakat asıl soru şu olabilir: Bir ülke fiziksel olarak bir arada kalabilir; ancak zihinsel olarak dağılırsa ne olur? Zihinsel koordinat ayrışması derinleşirse ortak gelecek vizyonu zayıflar, stratejik kararlar toplumsal karşılık bulmaz, devlet politikaları farklı zihinsel merkezlerde farklı anlamlar üretir, millî projeler ortak heyecan üretmez. “Toprak kaybı haritada görünür; zihin kaybı istatistiklerde görünmez.” Gerçek beka meselesi belki de tam burada yatıyor. Bu Bir İdeolojik Bölünme Değil Buradaki ayrışma sağ–sol ayrımı değildir. Bu; farklı haber akışlarına, farklı referans sistemlerine ve farklı gelecek tahayyüllerine sahip gençlik kümeleridir. Bir blok için başarı Silikon Vadisi’dir. Bir blok için millî teknoloji hamlesidir. Bir blok için küresel adalet söylemidir. Bir blok için viral görünürlüktür ve hepsi aynı ülkede; fakat farklı zihinsel merkezlerde yaşıyor. Çözüm: Zihinsel Egemenlik Perspektifi Peki, ne yapılmalı? Öncelikle teşhisi doğru koymalıyız. Bu mesele gençleri suçlama meselesi değildir. Bu mesele, zihinsel koordinat inşası meselesidir. Ortak gelecek tahayyülü üretmek, millî vizyonu evrensel dille anlatmak, küresel entegrasyonu kimlik çözülmesine dönüştürmemek ve algoritmik okuryazarlığı güçlendirmek gerekir. “Zihinsel egemenlik, sınırdan önce başlar.” Eğer bir ülke kendi gençliğinin referans merkezini kaybederse en güçlü savunma sistemi bile stratejik uyum üretemez. Son Soru: Türkiye’nin Geleceği Hangi Koordinatta İnşa Edilecek? Türkiye artık ideolojik fay hatlarını değil, zihinsel koordinat haritasını konuşmak zorundadır. Çünkü mesele şudur: Yeni nesil Türkiye’de yaşıyor; peki zihni nerede? “Bir millet, geleceğini ortak bir merkezde düşünemiyorsa yarını ortak bir iradeyle kuramaz.” Bu soruyu sormadan yapılacak her beka tartışması eksik kalacaktır. Zihinsel koordinat kayması, Türkiye’nin görünmeyen dönüşümüdür ve bu dönüşüm anlaşılmadan gelecek inşa edilemez. Gürkan KARAÇAM