Sanayinin Büyüklüğü İnsan Hayatından Değerli midir?

Sanayinin Büyüklüğü İnsan Hayatından Değerli midir? A.Levent ERTEKİN Sosyolog İzmir Aliağa’dan gelen acı haberler sadece Ege’yi değil, hepimizin yüreğini yaktı. 9 Kasım günü HABAŞ Demir Çelik Fabrikası’nda meydana gelen patlamada 18 canımızı yitirdik, 14 işçi kardeşimiz yaralandı. Acılı bir kardeşin feryadı yükseldi ekranlardan: "Ağabeyimin daha önce eli yandı, ama 'işten atarlar' diye şikayet edemedi. Rahat uyumayın!" Bu çığlık, sıradan bir acının değil; yıllardır biriken, halı altına süpürülen kaza raporlarının ve görmezden gelinen tehlikelerin çığlığıdır. HABAŞ, 1956’dan bu yana büyüyen, Türkiye’nin en devasa sınai güçlerinden biri. Sadece demir-çelik değil; gaz, enerji, liman işletmeciliği ve otomotivde de varlar. Bölgenin en büyük istihdam kapılarından biri. Fakat tam da bu noktada durup kendimize şu soruyu sormak zorundayız: Bir fabrikanın devasa bir istihdam gücü olması, orada çalışanların can güvenliğini ikinci plana atma hakkı verir mi? Şirketin kendi açıkladığı 2025 sürdürülebilirlik raporlarına baktığımızda dehşet verici bir tabloyla karşılaşıyoruz: 2024 yılında 147 olan iş kazası sayısı, 2025’te %56 artarak 229’a yükselmiş. Bu rakamlar bize kaza geliyorum dememiş, adeta "ben geldim, buradayım" diye haykırmış. Son birkaç haftalık bilançoya bakın: 21 Ekim’de yüksekten düşen 55 yaşındaki Hakan Doğan, 5 Kasım’da patlayan lastik nedeniyle can veren 20 yaşındaki gencecik Eyüp Eğinli, Ve son olarak 18 canın yitip gittiği o meşum patlama... Paslanan Çarklar, Kâr Baskısı ve "Korku İklimi" Peki, bir fabrikada kazalar neden bu kadar sıklaşır? Ağır sanayi; yüksek ısı, aşırı basınç ve devasa tonajlı makineler demektir. Eğer siz fabrikanın teknik altyapısını zamanında yenilemezseniz, ağır yük taşıyan tavan vinçlerinin, gaz hatlarının ve ark ocaklarının bakımlarını sırf "üretim durmasın, kâr aksamasın" diye ertelerseniz, o tesis patlamaya hazır bir bombaya dönüşür. Daha da acısı, içeride kurulan o gizli "korku iklimi"dir. Yaralanan bir işçiye "Aman iş kazası deme, seni işten atarlar" deniyorsa; orada iş sağlığı ve güvenliği kültürü tamamen çökmüş demektir. Küçük kazaların üstü örtüldükçe, arkasından devasa faciaların gelmesi kaçınılmazdır. Adalet Bakanlığı ve Cumhuriyet Başsavcılıkları geniş kapsamlı bir soruşturma başlattı. Aralarında Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Rüştü Başaran’ın da bulunduğu yetkililer hakkında gözaltı kararları var. Dosya geçmiş kazalara doğru da genişletiliyor. Hukuki süreç şüphesiz işleyecektir. Ancak asıl dönüşüm vicdanlarda ve sanayi politikalarında yaşanmalıdır. Türkiye’nin sanayi devleri, büyüklüklerini sadece cirolarıyla, ihracat rekorlarıyla veya sağladıkları istihdam sayılarıyla ölçmekten vazgeçmelidir. Gerçek büyüklük; her akşam o fabrikaya giren her bir işçinin, burnu bile kanamadan ailesine, evine dönebilmesini sağlamaktır. Hiçbir kâr marjı, hiçbir üretim rekoru 18 insanın canından, geride kalan yetimlerin gözyaşından daha değerli değildir. Artık çarklar insan hayatını ezerek dönmemeli!