FAZLA OLAN ÖĞRETMEN Mİ, AZALAN ÇOCUK MU?

FAZLA OLAN ÖĞRETMEN Mİ, AZALAN ÇOCUK MU? Son yıllarda eğitim camiasının en fazla duyduğu ifadelerden biri şu: “Norm fazlası öğretmen.” İfade öylesine yerleşti ki üzerinde fazla düşünmüyoruz. Oysa biraz düşününce insanın aklına tuhaf bir soru geliyor: Bir öğretmen nasıl “fazla” olabilir? Aslında fazla olan öğretmen değildir. Değişen nüfus yapısına göre o okulda ihtiyaç duyulan öğretmen sayısı azalmıştır. İşte önümüzdeki yılların eğitim politikası tam burada şekillenecek. TÜİK'in 2025 verilerine göre Türkiye'de toplam doğurganlık hızı 1,42 çocuğa kadar geriledi. 2001'de bu rakam 2,38'di. Üstelik 81 ilin 76'sında doğurganlık nüfusun kendisini yenileme düzeyi olan 2,10'un altında bulunuyor. 2025 yılında canlı doğan çocuk sayısı 895 bin 374 oldu. Bu rakamlar sadece nüfus bilimcileri ilgilendirmiyor. Millî Eğitimi de yakından ilgilendiriyor. Çünkü bugün doğmayan çocuk altı yıl sonra ilkokul sırasına oturmayacak. Bugün küçülen yaş grubu birkaç yıl sonra ortaokula, ardından liseye ulaşacak. Üstelik bu değişim bugün başlamadı. TÜİK, doğurganlık hızındaki kesintisiz düşüşün 2014'ten bu yana sürdüğünü belirtiyor. Yani demografik değişimin ilk sonuçları eğitim sisteminin kapısından çoktan içeri girmeye başladı. MEB'in 2024-2025 örgün eğitim istatistiklerinde öğrenci sayısı 17 milyon 956 bin 523 olarak açıklanmıştı. 2025-2026 eğitim öğretim yılı sonunda Bakan Yusuf Tekin kayıtlı öğrenci sayısını 17 milyon 583 bin 252 olarak ifade etti. Bu iki rakamı bütün alt kırılımlarıyla karşılaştırmadan kesin bir demografik sonuç çıkarmak doğru olmaz ancak yönün dikkatle izlenmesi gerektiği açık. Peki bundan sonra ne olacak? Bazı mahallelerde daha az öğrenci olacak. Bazı okullarda şube sayıları düşecek. Bir zamanlar dört birinci sınıf açılan okulda üç, sonra iki sınıf açılabilecek. Şube azalınca öğretmen normu da azalacak. Sonra karşımıza yine aynı kelime çıkacak: Norm fazlası. O nedenle norm fazlası sorununu yalnızca öğretmenlerin yer değiştirmesiyle çözmeye çalışmak, ağacın yapraklarıyla uğraşıp kökünü görmemektir. Türkiye'nin artık önümüzdeki on beş yirmi yılın öğrenci nüfusunu il il, ilçe ilçe hatta mahalle mahalle hesaplaması gerekiyor. Nerede okul yapılacak? Nerede yeni dersliğe ihtiyaç duyulacak? Hangi bölgelerde öğrenci sayısı düşecek? Hangi branşlarda öğretmen ihtiyacı azalacak? Hangi alanlarda yeni ihtiyaç ortaya çıkacak? Bunların cevabı bugünden aranmazsa birkaç yıl sonra çok daha ağır bir tabloyla karşılaşabiliriz. Bir tarafta öğretmen ataması bekleyen yüz binlerce genç, diğer tarafta norm fazlası hâline gelen mevcut öğretmenler… İşte asıl çelişki burada başlayacaktır. Demografi sessiz çalışır. Bağırmaz. Genelge yayımlamaz. Basın açıklaması yapmaz. Ama yıllar sonra sınıf kapısını açtığınızda sonucu karşınızda görürsünüz. Bu nedenle doğurganlık meselesi yalnızca aile politikası değildir. Aynı zamanda bir eğitim politikasıdır. Ve artık bunu konuşmanın zamanı gelmiştir. Hakan Baloğlu